O szablonach, ich projektowaniu i moich z tym zmaganiach...
Blog > Komentarze do wpisu

Rodzaje krojów, czcionek i fontów

Tematem dzisiejszej notki są rodzaje krojów (dla purystów: nie rodzaje czcionek czy fontów bo to bardziej techniczne zagadnienie). Zacznijmy od cytatu z wikipedii:

Krój pisma to charakterystyczny obraz kompletu znaków pisma o jednolitych podstawowych cechach graficznych: stylu, rytmie, proporcji, dukcie, układzie lub kształcie szeryfów, właściwościach optycznych (czytelności) itp. Może mieć wiele odmian, nawet znacznie różniących się od kroju podstawowego, lecz nadal zachowujących w sposób konsekwentny podstawowe założenia graficzne danej rodziny krojów.

Czyli krój to inaczej wygląd liter, coś co większość nazwałaby zapewne po prostu czcionką nie wnikając w purystyczne rozróżnienia. Kroje można podzielić na klika grup, może być też kilka różnych rodzajów podziału.

szablony różnymi komercyjnymi fontami

W rozwinięciu wpisu antykwy podzielone wg wyglądu: jedno/dwuelementywe, szeryfowe/bezszeryfowe, proporcjonalne/nieproporcjonalne. Pisanki, pismo gotyckie, ksenotypy. Opis wyglądu, cechy charakterystyczne i najważniejsze przykłady (Times, Bodoni, Courier, Arial, Rockwell).

W drugiej części dokładniejszy opis poszczególnych grup wydzielonych na podstawie wyglądu i pochodzenia: antykwa renesansowa, antykwa barokowa, antykwa klasycystyczna, egipcjanka, grotesk. Wszystkie z dokładnymi ilustracjami i przykładami.

O tym czym jest krój font czy czcionka pisałam kiedyś dawno więc nie zamierzam ponownie się tłumaczyć z wykorzystywania tych słów jako synonimów. 

Kroje można podzielić na klika grup, może być też kilka różnych rodzajów podziału. Owszem istnieją w tej dziedzinie normy ale nie są one jednolite i nawet nie jestem pewna czy mogły by być. Typografia to też szuka a sztukę nie zawsze jest łatwo skatalogować w pięciu czy sześciu głównych szufladkach.

Podział według wyglądu.

  • różnica grubości kreski
    • jednoelementowe nazywane też linearnymi - znaki zbudowane są z tej samej grubości linii; nie ma różnicy pomiędzy lewą stroną litery a jej środkiem czy dołem, każda litera cała jest tej samej grubości; przykładem takich krojów będą Rockwell, Courer New, Arial, Tahoma, Helvetica
    • dwuelementowe - grubość kreski litery nie jest jednolita, jej pionowe linie mogą być na przykład szerokie a poziome wąskie; przejścia pomiędzy grubością kresek liter mogą też być płynne; przykłady: Bodoni, Times New Roman, Garamond
  • posiadanie szeryfów
    • szeryfowe czyli posiadające szeryfy, niewielkie ozdobniki na końcach liter (zakończeniach linii znaku) wspomagające prowadzenie wzroku po tekście; przykłady krojów szeryfowych: Times New Roman, Garamond, Georgia, Rockwell, Courier New
      czasami kroje szeryfowe nazywa się Roman
      rodzaje szeryfów:
      • belkowe - w postaci jednolitych prostokątów - Rockwell
      • kreskowe - w postaci cienkich kresek, skontrastowanych z główną linią znaku - Bododni
      • klinowe - w postaci klina czyli w zasadzie trójkątne - Times New Roman
      • skryte - nieznaczne poszerzenia na końcach znaków - Cooper Black
    • bezszeryfowe - kroje nie posiadające szeryfów; przykłady: Arial, Helvetica, Tahoma, Futura, Century Gothic
      czasami kroje bezszeryfowe nazywa się groteskami (grotesk Polski) albo gotykami (Century Gothic), których nie należy mylić z pismem gotyckim
  • szerokość znaku
    • proporcjonalna - każda litera zajmuje tyle miejsca ile jest jej potrzebne: litera m więcej od u a litera u więcej od i; szerokość liter jest naturalna; przykłady: Georgia, Arial, Garamond, Helvetica, Times New Roman
    • nieproporcjonalna nazywana też maszynową albo o stałej szerokości znaku; każda litera w taki kroju zajmuje dokładnie tyle samo miejsca; litery l i w mają przeznaczone tyle samo przestrzeni; oznacza to że każdy wiersz zawierał będzie dokładnie tyle samo znaków a poszczególne wiersze litery będą miały ułożone w dokładnie takich samych rzędach; przykłady: Courier New, Andale Mono, Consolas

Na podstawie tych trzech parametrów można określić wygląd większości krojów. Będą to oczywiście głównie antykwy czyli pismo oparte na alfabecie łacińskim czasem dodaje sie też drukowane. Są jeszcze trzy inne grupy

  • Pisanki to kroje naśladujące pismo ręczne, najprawdopodobniej będą proporcjonalne, mogą mieć szeryfy przejściowe i być jedno i dwuelementowe ale ich charakterystyczny wygląd i nieco inne zastosowanie (a także odmiany) stawiają je w specjalnym miejscu. Pisanek nie należy mylić z kursywami.
  • Pismo gotyckie - późnośredniowieczne odmiany, które odrodziły się potem w XIX wieku w Niemczech: tekstura, szwabacha
  • Ksenotypy, które mogą być najbardziej udziwnioną formą pisma. Klasyczne wzory liter w ksenotypach mogą być znacznie zmienione, ozdobione, zdeformowane. Ksenotypy to pismo hybrydowe, które trudno przypisać do jakiejkolwiek kategorii bo posiada wymieszane cech z wielu.

Podział na grupy.

Biorąc więc pod uwagę powyższe cechy możemy wydzielić kilka popularnych grup. Historyczne pochodzenie się liczy ale nie będę tu opisywać historii pisma poczynając od kapitały bo to za daleko.

Antykwa renesansowa (ang. old-style, humanist)

  • szeryfowa
  • dwuelementowa, o niewielkim kontraście pomiędzy liniami poziomymi i pionowymi

Szeryf jako element pisma pojawił się już w antyku. Jednak dopiero rzymska kapitała kuta w kamieniu ustanowiła jego bardziej regularny i powtarzalny kształt. Epoka renesansu wskrzesiła szeryf. Tak powstał Garamond, pierwotnie wycinany w formie drewnianych stempli, do dziś uważany za jeden z najlepiej czytelnych krojów pisma. 

Szeryfy klinowe. Antykwy renesansowe zawsze mają szeryfy. W małych literach szeryfy ukośne i łączą się z literą łukiem.

Dwuelementowa. Linia kreski delikatnie przechodzi z cienkiej w grubą (low line contrast). Oś cieniowania zawsze jest pod kontem innym od prostego, w tym przypadku cieniowanie jest lewoskośne.

Dodatkowo tzw. wydłużenie górne małych liter (np. w literach b czy l) wystaje nieco ponad górny poziom dużych liter.

Antykwy renesansowe są bardzo eleganckim rodzajem pisma a jednocześnie są maksymalnie niewidzialne (forma liter nie zakłóca odbioru treści nimi zapisanych). Anonimowość i niewidzialność związana jest z przyzwyczajeniem więc to może się zmieniać choć będzie to proces bardzo powolny.

Przykłady: Garamond, Palatino, Caslon

antykwa renesansowa

Antykwa barokowa (ang. transitional, baroque)

  • szeryfowa
  • dwuelementowa, o średnim kontraście pomiędzy liniami poziomymi i pionowymi

Rozwój technologi druku i duże zainteresowanie antykwą renesansową doprowadziło stopniowo, wraz z nastaniem ery baroku, do rozwijania studiów nad antykwą czego efektem było powstanie zupełnie nowej odmiany kroju pisma, nazywanego dziś antykwą barokową.

Szeryfy klinowe. Antykwy barokowe zawsze mają szeryfy. W małych literach szeryfy ukośne i łączą się z literą łukiem.

Dwuelementowa. Linia kreski przechodzi z cienkiej w grubą z większą różnicą niż w przypadku antykwy renesansowej. Oś cieniowania zawsze jest pod kontem innym od prostego.

W odróżnieniu od antykwy renesansowej w barokowej zazwyczaj wydłużenia górne małych liter (np. w literach b czy l) nie wystają ponad górny poziom dużych liter. Generalnie jednak małe litery są większe od tych w antykwie renesansowej.

Przykłady: Times New Roman, Georgia, Baskerville, Bookman Old Style

antykwa barokowa

Antykwa klasycystyczna (ang. modern or Didone)

  • szeryfowa
  • dwuelementowa, o dużym kontraście pomiędzy liniami poziomymi i pionowymi

Świat zaczął się szybciej zmieniać, obalano monarchie, wprowadzano demokracje, trwała rewolucja przemysłowa. Oświeceniowi myśliciele kreowali racjonalny obraz świata.

Szeryfy kreskowe. Cienkie zupełnie poziome szeryfy, takie same dla każdej litery.

Dwuelementowa. Linia kreski radykalnie przechodzi z cienkiej w grubą dając bardzo dramatyczny efekt. Oś litery jest prostopadła do linii pisma.

Kroje klasycystyczne są eleganckie, nowoczesne, mają w sobie energię ale ze względu na swoje racjonalistyczne podłoże mogą wydawać się zimne, zdystansowane, monumentalne. Nie nadają się też do długich tekstów, są niewygodne dla oczu.

Z antykwy klasycystycznej wywodzi się polski krój narodowy znany pod nazwą antykwy Półtawskiego – autorstwa Adama Półtawskiego.

Przykłady: Didone, Bodoni, Computer Modern

antykwa klasycystyczna

Egipcjanka (ang. mechanistic, slab serif or egyptian)

  • szeryfowa
  • jednoelementowa

Wraz z rozwojem druku pojawiła się reklama wzrosło więc zapotrzebowanie na wyraźne czcionki afiszowe. Początkowo zadowalano się pogrubianiem antykwy klasycystycznej a następnie zaczęto rozprowadzać nowe kroje, spełniające nowe wymagania. Nazwa pochodzi od zainteresowania Europy Zachodniej Egiptem (w tym czasie łatwiej było sprzedać egipsko-brzmiące kroje).

Szeryfy belkowe. Grube, najczęściej tej samej grubości co linie liter, prostokątne, regularne szeryfy.

Jednoelementowa. Linia kreski jest jednolita, nie ma ani przewężeń ani pogrubień. 

Jednoelementowe kroje afiszowe w swej grubej odmianie mają bardzo nagłówkowy/afiszowy charakter i nadają się świetnie jako krój towarzyszący (nie tekst podstawowy tylko raczej tytuły). Jego specjalną odmianą będą kroje maszynowe, najczęściej o stałej szerokości znaku kojarzone z maszynami do pisania.

Przykłady: Rockwell, Courieregipcjanka

Grotesk (ang. sans-serif, gothic)

  • bezszeryfowa
  • jednoelementowa

Już w XIX wieku pojawiły się pierwsze groteski, które pod koniec tego wieku zaczęły zdobywać masową popularność, którą cieszą się do dzisiaj. W myśl zasad bahausu, że "forma wynika z funkcji" pozbawiono czcionki dekoracyjnych szeryfów.

Brak szeryfów.

Jednoelementowa. Linia kreski jest jednolita, nie ma ani przewężeń ani pogrubień. 

Kroje bezszeryfowe świetnie nadają się do wyświetlania na ekranie nawet przy małych rozdzielczościach tychże. Cieszą się ogromną popularnością i jest wiele ich rodzajów. Najprościej wymienić cztery podstawowe grupy: grotesk klasyczny, neogrotesk, geometryczne i humanistyczne.

Przykłady: Arial, Helvetica, Futura, Univers, Tahoma, Verdana, Trebuchet MS, Century Gotic

grotesk


Na zakończenie kilka przykładów pisanek, gotyków i ksenotypów. W większości są to fonty dostępne komercyjnie, do zakupu np na myfonts.com, gdzie zrobiłam zrzuty ekranowe, które przekształciłam w poniższe wizualizacje.

pisanki

gotyki

ksenotypy


I na koniec disclaimer. Po pierwsze dla purystów (prawdziwy cud musiał was tu sprowadzić): rozumiem różnicę pomiędzy słowami krój, czcionka i font. Staram się ich używać tak aby nikogo nie razić ale uważam, że słów tych można używać jako synonimów. Nie jestem pewna kiedy i w jakiej formie pojawiły się w języku polskim ale jeżeli różnice w ich znaczeniu wynikają głównie z pochodzenia to chcę tylko podkreślić, że język polski jest tworem elastycznym i dopasowuje się do używających go ludzi a nie na odwrót i na pewno nie musi dopasowywać się do języka, z którego zapożycza określenia.

Disclaimer drugi dla profesjonalistów (którzy zbłądzili w te rejony). Zapewne większość z was powie mi, że typografia czy szerzej design to rzecz nieprosta i nie powinien się za nią brać nikt, kto nie ma solidnego przygotowania fachowego w tym kierunku. Ja nie mam, żadnego. A mimo to o tym piszę i to w takiej formie, która może sugerować, że jednak jakieś pojęcie na ten temat mam. A nie mam. W ten właśnie sposób uczę się więc, jeżeli popełniam błędy to proszę mi je wskazać z prawdziwą przyjemnością dowiem się więcej.


źródła:

poniedziałek, 07 listopada 2011, kate_mac

Społecznościowo


TrackBack
TrackBack w tym blogu jest moderowany. TrackBack URL do wpisu:
Komentarze
Gość: Slim, cra68.neoplus.adsl.tpnet.pl
2013/10/24 22:28:36
Bardzo dobry wpis, nie ma potrzeby się tłumaczyć ;)
-
Gość: ~, ip-193-93-157-231.blue-net.com.pl
2014/01/06 23:30:37
super! bardzo pomocne
-
Gość: Anarchetyp, 195.20.110.10*
2014/01/09 14:31:53
Cześć,
piszę pracę zaliczeniową z typografii. Chciałbym skorzystać z informacji zawartych na tej stronie (ze wskazaniem źródła) - czy jest to możliwe?

Maciej Czernecki
-
Gość: anulka_bloom, acf95.neoplus.adsl.tpnet.pl
2014/02/27 09:10:46
jak nazywa się czcionka z motywem sznurka ? można ja pobrać ?
-
2014/09/14 17:14:22
Bardzo pomocne! Dzięki wielkie! właśnie ogarniam nowe wizytówki (wrocław jako nowa siedziba = nowe wizytówki) i właśnie z czcionkami miałam straszny problem, bo nie rozumiałam co do mnie mówią :D dzięki!
Follow Me on Pinterest
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...